Erkmen Senan

3 Nisan 2011 Pazar

Madra Dağı/Pindasos

Bergama'nın kuzeyinde, Adramytteion/Ören-Burhaniye'nin yanıbaşında, Kisthene/Passandra/Gömeç'in çevresinde uzanan dağlar silsilesidir Madra Dağı. Kuzeyinde antik İda salınır. Kozak çukurunda granit kütlelerle güçlenir. Bergama akropolü ile Kaikos/Bakırçayı izler...Edremit Körfezi ve Madra/İda çanağında en önemli araştırmaları yapan Prof. Dr. ENGİN BEKSAÇ Madra Dağı'nın en önemli yükseltisinin KUYUMCU Köyü'ndeki KAPLAN SİVRİSİ AKROPOLÜ ve Buradaki TRARİON Antik kenti olduğunu vurgulamakta. Bazı kitaplarda En yüksek tepesinin MAYA Tepesi olduğu yazılmakta. MAYA Tepesi denizden 1344 metre yükseklikte olduğu SEFA TAŞKIN'ın MYSİA VE IŞIK İNSANLARI kitabında vurgulanmakta. MADRA Anadolu'da yaşayan en eski yer adlarından. Luvi ve ardılı dillerde Ana Tanrıça'nın erkeği anlamına gelmekte. (Bilge UMAR-Türkiye'deki tarihsel adlar-İnkilap yay) PİNDASOS ismi ise daha geç Hellenistik dönemdeki adı, yine UMAR bu ismin de pinda assa suyu bol yerleşim, köy anlamına geldiğini belirtiyor. MAYA adı da ilginç, yine Anadolu'lu eski dilleri anımsatıyor. Madra Dağı yakınlarındaki en öneml akarsu Ayazmend deresi diye bilinen eski çağdaki ismiyle GRYLLİOS yani MADRA ÇAYI'dır.

Madra Dağı çevresindeki antik yerleşimler
ADRAMYTTEİON: Ören
İOLLA: Ören civarı
ADRAMYTTEİON çevresi KAYA SUNAKLARI
TRARİON: KUYUMCU, Kaplan sivrisi akropolü
KİSTHENE: Kız çiftliği, Gömeç
PASSANDRA: Gömeç
PYRRHA: Karaağaç kıyısı
KORYPHANTİS: Keremköy yakını
HERAKLEİA: Çakalya, Ayvalık
TIFILLAR: Ayvalık
HEKATONESSOİ: Yund adaları, Ayvalık Adaları
PERPERENE: Kozak, Aşağıbey
ATARNEUS: Dikili, ağıltepe
KARİNE: Nebiler Köyü ılıcası yakını
PERGAMON: Bergama
ALLİANOİ: Paşa ılıcası
ELAİA: Zeytindağ, Kazıkbağları
TEUTHRANİA: Kalargatepe, Ovacık
KANAİ: Bademli, Killik

Madra Dağı ile ilintili olan, Burhaniye İlçesinden iki eski fotograf.

Devam edecek.

2 Nisan 2011 Cumartesi

Kalanda/Gelenbe, Yortan yöresi, Kaya mezarları

Astepe ve Karamanlı mevkilerinde Romalılar ve Bizanslılar”a ait hassas oyulmuş taş yapılar ve mezarlar,ayrıca Gelenbe çevresinde tarihi mezarlar bulunmaktadır.
XIII. Yüzyıl Bizans Devri piskoposluk listelerinden birinde “Stratonikeia veya Kalandos” şeklinde bir ifadenin geçmesi, Ramsay gibi bazı bilim adamlarının bir Helenistik Devir ve Roma Dönemi kenti olan Stratonikeia ile bir Bizans yerleşimi olan Kalandos”un Siledik”te yer aldıklarını düşünmelerine neden olmuştur.Ancak Prof.L.Robert ve onu izleyen birçok tarihi coğrafya araştırmacısı,bir Bizans yerleşimi olan Kalandos”u bugünkü Gelenbe”de lokalize etmektedir.Nitekim Gelenbe”de bu düşünceyi destekleyen bir yerleşim ve bazı Bizans yazıtları ele geçmiştir.Anlaşılan,Stratonikeia ile Kalandos Bizans devrinde aynı piskoposluğa bağlı bulunmaktaydılar.Kalandos adının -nd ile biten bir gövdeye sahip olması,buranın Hititlere kadar gerilere giden çok eski bir yerleşim yeri olduğunu düşündürmektedir.Kalandos adının daha geç devir kayıtlarında Kalamos “Kamış” şeklinde anılması,bu yer adının Grekçeleştirildiğini düşündürmektedir. Kalanda,Balıkesir,Akhisar arasındaki Gelenbe”nin bulunduğu yerde idi. Kalanda ismi Umar'a göre Kala-Wanda yani kıyısı olan anlamına gelmekte. Bilge Umar; kıyı yerleşimin Bakırçay/Kaikos 'ta kıyısı olmasıyla bağlantısını kuruyor.İmparator Friedrich Barbarossa komutasındaki Haçlı Ordusu 1190”da buradan geçerek Thyateira”ya/Akhisar'a doğru ilerlemiştir. Bizans İmparatorluğu Döneminde,692”de piskoposluk merkezi olmuştur. Arkeoloji kazıları yapılmadığından,toprak üzerinde de buluntu ve kalıntılara rastlanmamış olup,tarihi ile ilgili bilgilerimiz yetersizdir. 

Yortan köyü, şimdi Bostancı adını taşıyor ve Manisa ilinin Kırkağaç ilçesi Gelenbe bucagına bağlı bulunuyor; köy, Gelenbenin 7 km. güneyindedir.1900 ve 1901 yıllarında yapılan sözde bilimsel kazılarla, sonrada yürütülen kaçak kazılarla talan edilen eski tunç çağı mezarlıgıdır. Alışılagelen Yortan mezarlıgı deyimine ragmen, orada gerçek bir höyük vardır. Höyügün yakınlarındaki, Phrgy uygarlıgı ile daha sonrasından kalma, kaya mezarı, zemin kayası traşlanması ile düzeltilmiş tapkı alanı, höyük üzerinde 1980 lerde bir iki köy evi yapılmış olmakla birlikte, görünür hiçbir tarihsel yapı kalıntısı, hatta izi yoktur. Buna karşılık, yüzeyde bile, İÖ 3. binyılın, elde yapılmış kaba keramiginin parçaları, hayli bol sayıda görünür. Höyükte, 1900-1901 yılında yapılan kazıda dahi yapı izine raslanmaması, orası sadece bir nekropolis alanı oldugu için degil, yerleşim birimindeki evlerin yapı malzemesi olarak yalnız kerpic ve . agaç kullanılmasından ve bu tür malzemenin birkaç yüzyılda topraga dönüşüp höyük biçiminde yıgılmasından dolayı idi. Gerçekten, höyük topragı alüvyon topragı gibi incecik yapıda ve akışkandır; oysa çevredeki topragın yapısı böyle degildir. Yortan höyügünün mezarlıgı, çogunlugu yurt dışına kaçırılmış pek çok buluntu vermiştir. Ancak 1900-1901 kazısı buluntularının kayda geçirilmesine karşılık, daha sonraki kazılar kacak yapıldıgından, üstelik aynı kültüre ama aslında o yörede degişik buluntu yerlerinden çıkartılan ve çogunlugu şimdi nereden çıktıgı saptanamayanbu gibi keramik öte berinin tümüne birden yortan kapları deniyor. deyimin bu geniş anlamı ile, çıkarılan yortan kaplarının bir haylisi yabancı müzelerin, Türk ya da yabancı derleme meraklılarının, antikacılarınelinde ise . de, müzelerimizin malvarlıgına gecebilenler oldukca bol sayıdadır. bu arada Manisa arkeoloji müzesinde Yortan kaplarının zengin bir derlemesi vardır. Yortan mezarlıgındaki sözde bilimsel kazıyı, Osmanlı hizmetindeki bir mühendis olan Paul Gaudin 1900 ve 1901 kazılarını yürütmüştü. Kazı ve sonucları hakkunda tam bir rapor hiçbir zaman hazırlanmadı sadece 1901de Academie des Inscriptions et Belles-Lettres üyelerine buluntulardan bazıları gösterildi ve kısa bir bildiri sunuldu. Fakat, bilimsel bir rapor hazırlanmamış olması nedeniyle, bilim dünyası buluntuların önemini anlayamadı. Buluntu alanının stratigrafisi (kalıntı tabakalarının çizimle belirtilmesi) üzerine, hatta Yortan halkının ölüleri gömme tarzı üzerine bilgi edinilmedigi gibi yortanın nerede oldugu bile belirsiz kaldı. Üstelik, o zamanın . olanak ve gelenegini izleyerek Gaudin de kazı buluntularını Türkiye dışına çıkarmış, bunları Avrupaâ€™nın birçok müzesi almıştı; bu dagılmış buluntuların hepsine ulaşıp onlar üzerinde çalışma yapmak pek zorlaşmıştı.